نقد فیلم اخراجیها 3
موافقان و مخالفان اخراجیها 3
نمايش «اخراجي ها ۳» از اواخر اسفند ماه ۸۹، دوباره حرف و حديث هاي متفاوت در جامعه سينمايي و غيرسينمايي به راه انداخت. شروعي براي موضع گيري ها، دو دستگي ها و... هر گروه و طيفي به نحوي در مقابل «اخراجي ها » موضع گرفتند. برخي آن را شايسته تماشا ندانستند و آن را تحريم کردند. عده اي هم براي مقابله با اين نوع نگاه تا توانستند از آن دفاع کردند. برايش نوشتند و گفتند و از هر راهي براي گرم نگه داشتن استقبال از فيلم تلاش کردند.
هر طيف به نحوي به دنبال منافع خود موضع مي گيرد. طبيعي است وقتي خود را مي بينيم ديگر قدرت ديدن حقايق را نداريم.«اخراجي ها ۳» با تمام حواشي ريز و درشت اش کليد خورد و در نهايت بر پرده سينماها قرار گرفت. اما نمايش آن همراه با اکران جديد ساخته فرهادي شد که فيلمي است با موضوع و رويکردي متفاوت. عده اي مثل قبل و از بدو امر با «اخراجي ها » مخالفت کردند و اصلا آن را فيلم ندانستند. فروشش را هم ناشي از سطح سليقه مخاطب ايراني خواندند.
عده اي هم تماشاگر «اخراجي ها» و جامعه ايراني را متهم به لوده پسندي و ساده انگاري کردند. به صراحت گفتند مخاطب «اخراجي ها» در يک گذار ناهمگون مي خواهد خود را تخليه کند. به چيزهاي جدي فکر نکند و ده نمکي رگ خواب مردم را به دست گرفته و...
بايد پذيرفت «اخراجي ها ۳» به مانند دو ساخته قبلي کارگردانش، دچار ضعف هاي اساسي سينمايي و از همان انسجام حداقلي هم محروم است. ده نمکي تصميم گرفته تمام داشته و نداشته اش را رو کند که سرآمد همه آن ها نقد آقازادگي و بي عدالتي است. بخشي از فيلم او مخلوطي از لودگي است البته تا آن جا که خانواده هاي مذهبي هم، مشکل زيادي با آن نداشته باشند. تيزر تبليغاتي ، پارتي، نماهنگ سوسن خانم، شوخي هاي بيژن مرتضوي و بايرام، صحبت از کيسه و سفيد آب، انواع زيپ و تصوير دختراني که زماني حضورشان در فيلم ها برايمان آزاردهنده بود.
بخشي ديگر هم پيام هاي پراکنده و ديالوگ هاي بيانيه وار از مواضع مختلف سياسي، انگار ده نمکي شيپوري را به دست گرفته و از فاصله نيم متري تو گوشت فرياد مي زند. فيلم ضعيف است چون داستان ندارد. مجموعه اي است از داستانک هاي رها مانده، شخصيت پردازي ناقص و سکانس هايي کاملا تصادفي که به يک باره بر سر مخاطب خراب مي شوند.اما اين ها نبايد دليل قضاوت يک جانبه و سياه نمايي براي فرار از واقعيت شود. به هر ترتيب ما محکوم به پذيرفتن «اخراجي ها » و «ده نمکي» هستيم. مخاطب «اخراجي ها » هم قطعا مي داند براي چه به سينما مي رود. اما علت چيست؟ چرا اين حجم مخاطب براي فيلم هزينه مي کنند و به سينما مي روند؟
به نظرم «اخراجي ها » ويتريني از حرف هاي مردم است که آن ها را از زبان شخصيت هاي فيلم مي شنوند. حرف هايي که مردم منتظرند يک نفر آن ها را صريحا بيان کند. حرف هايي مثل نفي آقازادگي و رانت بازي، جبهه را درست بايد نشان داد نه درشت، اخراجي ها مي توانند معراجي ها شوند، بايد همه يک رنگ شويم، به غير از راه انقلاب و جمهوري نمي توان به آزادي رسيد يا اين که بعضي به جاي مردم سالاري مردم سواري مي کنند و...
انتخاب مردم را نبايد صرفا به لوده پسندي متهم کرد. بلکه بايد به دنبال کشف خواسته عموم مخاطبين باشيم. خواسته اي که با نگاه روشنفکرانه و پزهاي مختلف اجتماعي قابل بيان نيست. اين خواسته چيست؟ بله«ده نمکي» مخاطب خود را شناخته و با آن ها ديالوگ برقرار کرده است. همان طور که مهران مديري، رضا عطاران، ايرج طهماسب و ديگران آن را تا حدي شناخته اند.«اخراجي ها » مسير فيلم هايي هم چون «ليلي با من است» ، «مارمولک» ، «سن پطرزبورگ» و «ورودآقايان ممنوع» را نرفته است و ظرافت هاي هنري و سينمايي ندارد.
اما آيا اين دليلي است تا از روي عناد يا هر چيز ديگر، خيلي از موفقيت هاي آن را ناديده گرفت؟اين جاست که بايد سطح توقع از ده نمکي و سينمايش را مشخص کنيم تا به قضاوت درست برسيم. در واقع از او چه مي خواهيم و او به چه ميزان از پس خواسته هايمان برآمده است.بايد گفت مخالفين «اخراجي ها » نبايد به طور مطلق و از اساس با «اخراجي ها » مبارزه و آن را رد کنند. چرا که با هر نوع تعريف، چه سينما را از بعد عوام پسندش بنگريم که براي مردم خلق شده و چه خلاف آن، بالاخره بايد «اخراجي ها» را به عنوان يک فيلم سرگرم کننده عامه پسند قبول کنيم، البته با تمام نقدهاي جدي بر آن.
اين که تکثير غيرقانوني «اخراجي ها » درد مشترک همه سينمايي هاست. ديگر آن که به هر شکل با توليد «اخراجي ها » راه توليد فيلم هاي کمدي سياسي باز شده است و چه بسا بتوان شاهد آثار فاخر در اين زمينه بود. يا اين که بپذيريم سينماي ايران با تمام محدوديت هايش سال ها محل جولان و تاخت و تاز عده اي سودجو و منفعت طلب بوده است با آثارشان هرچه خواسته اند گفته اند و فرياد زده اند. از فيلم هاي غيرفرهنگي گرفته تا ضد اسلام و انقلاب . پس فقط در مواجهه با «ده نمکي» حساسيت ها را زياد نکنيم و شمشيرها را از رو نبنديم. او هم مستحق بيان ديدگاه هايش از طريق همين سينماست.
بعد التحریر؛
1. نقد اخراجیها3 با نوشتاری دیگر از نگارنده/سایت فیروزه
2. انتقاد زریبافان رئيس بنياد شهيد از ده نمكي و «اخراجيها3»/خبرگزاری فارس
3. انتشار مطلب در کافه سینما و کامنت های جالب آن
