سیاسفید

تفسیر غیرخلاق مهاجرت
مسعود زارعیان

مستند "خانه" ساخته افسانه سالاری موضوع تازه‌ای ندارد، مساله زندگی پر رنج مهاجران افغانستانی و مشکلات اقامتشان در ایران که تا به حال مضمون بسیاری از آثار سینمایی بوده است.
"به کجا تعلق دارم" مهوش شیخ الاسلامی، "گیسوی آشفته من" ماجد نیسی، "اعتراض وارد نیست" فرناز و محمدرضا جورابچیان،"اکسدوس" بهمن کیارستمی، "بی‌سرزمین‌تر از باد" غلامرضا جعفری یا "تارهای ممنوعه" حسن نوری به تهیه کنندگی افسانه سالاری سازنده مستند مورد بحثمان، دست کم چند فیلمی است که با اين موضوع فقط در سینمای مستند مخاطبشان بوده‌ایم. 
مستند "خانه" نیز درباره خانواده‌ای افغانستانی است که بیش از ۳۰ سال است در ایران زندگی می‌کنند. راوی و سوژه مستند، تقی پسر این خانواده است که تحصیلات دانشگاهی‌اش رو به اتمام است و به دنبال کار مناسب می‌گردد. اما چیزی که بیشتر از همه او را دچار تردید برای ماندن یا رفتن به سرزمين مادری می‌کند، بحران هویت و یافتن ريشه‌هایش است.
شکی نیست که کشور ما نتوانسته در این سالها زیرساخت‌های مهاجرت پذیری را به نحو مطلوب ایجاد کند و گاه این فرصت را به تهدید تبدیل کرده است. همه می‌دانیم بیش از چهار دهه است که سه تا چهار میلیون مهاجر افغانستانی هنوز با محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های فراوانی روبرو هستند. از ممانعت برای اهدای خون گرفته تا اعطای گواهینامه و مسدود شدن کارت‌های بانکی.
اما مستندسازی وجه بسیار منحصر به فردی دارد که در هیچ قالب دیگری از فیلمسازی وجود ندارد و آن اتفاقات غیرمنتظره‌ای است كه در حین طراحی اثر برای فیلمساز رخ می‌دهد و می‌تواند نگرش مخاطب را به موضوع فیلم به کلی دگرگون کند. اين اتفاق در شکل خلاقانه‌اش الگوهای پیش از خود را کنار می‌زند و به بداعت فرم را به همراه دارد. به همين دليل فیلمساز باید قابلیت درک و دریافت رویکردهای مختلف به موضوع را در خود پرورش دهد و با ایده‌های مختلف کلنجار برود تا موضوع مد نظرش را به چالش بکشد یا حتى اصلاح کند، امری که در مستند "خانه" اتفاق نمی‌افتد.
در این مستند مضامینی همچون؛ خانه‌ی مهاجران چراغش روشن است اما پی ندارد، ناامنی کابل و پدری که هواي رفتن از سرش افتاده یا تحصیل اجباری فرزندان خانواده در مدارس خودگردان و... نتوانسته چيزى به داشته‌هاى مخاطب اضافه كند و ارزش افزوده برای ایده‌ی مرکزی فیلم ایجاد کند. در نتيجه خط روایی یکنواخت و ریتم کند فيلم موجب شده طراوات لازم برای جذب مخاطب را نداشته باشد.