سیاسفید

در ستایش هماهنگی
مسعود زارعیان

در این آشفته بازار تولید آثار تصویری و هجوم فیلم‌هایی که گاه مغز و دل ما را نسبت به گذشته و داشته‌هایمان بی‌حس می‌کند آثاری همچون مستند "ایساتیس" با روایت شاعرانه و تصاویر چشم‌نوازش از معماری و فرهنگ ایرانی، ما را به عمق تاریخ یکی از مهمترین شهرهای سرزمینمان می‌برد و حسرت دوری از آن همه آداب و جزییات و زیبایی‌شناسی را به دل‌مان می‌گذارد. 
ايساتيس نام قدیمی شهر یزد و موضوع آخرین فیلم علیرضا دهقان است که بالقوه می‌تواند هر چه از آثار ران فریک، یان آرتوس برتراند، گادفری رجیو، آلبر لاموریس را که در دل و ذهنمان نقش بسته است را قدری کمرنگ کند. فیلمساز برای شکل‌گیری ایده اصلی‌ش ابدا کم‌فروشی نکرده و به همه‌ی ابعاد زادگاه دوست‌داشتنی‌ش سرک کشیده و حتی در چند سکانس دست به بازسازی مکان‌هایی زده که دیگر اثری از آنها نیست. 
او خواسته تا لااقل برای یکبار آداب و رسوم پیشینیان این خطه در حافظه تصویری مردم ایران ثبت شود و معماری و زندگی و در و دیوار و نشاط و شکوهی که در این سالها آسیب دیده و به فراموشی سپرده شده است را یادآوری کند. فیلمی که لازم است امثال آن برای هرکدام از شهرهای این سرزمین ساخته شود تا سینمای مستند ایران در آثار شخصیت‌محور و تک‌وجهی محدود نشود.
این مستند می‌توانست گزارشی صرف باشد از ویژگی‌های معماری و فرهنگ مردمان دومین شهر تاریخی جهان همچون بسیاری از مستندهای سفارشی و بی‌اثری دیگر که خروار خروار در این سالها با پول‌های نفتی ساخته شده‌اند. اما فیلمساز موفق شده با کمک از دانش و تجربه سینمایی‌اش و ایجاد یکدستی فضا و محتوای عاطفی تصاویر، روایتی نسبتا شاعرانه از ارتباط انسان با چهار عنصر اصلی حیات را رقم بزند و حس آرامش و غرور را در مخاطب زنده کند. از زندگی به سبک کویر که سنت دیرینه‌ی این سرزمین است بگوید و از هماهنگی آدمی و خاک و خشت. یا از طبیعتی بگويد که رفته است و طراوتی که بوی "نا" گرفته بیننده اثر را درگير تاملى عميق كند.
ایساتیس به طرز عجیبی در جشنواره "سینماحقیقت" مورد بی‌مهری قرار گرفت و هیچ یک از بخش‌های آن حتی نامزد جایزه نشد، آنهم در دوره‌ای که آثار قابل دفاع بسیار انگشت‌شمار بود. حالا در جشنواره فجر هم باید در شرایطی برای دریافت سیمرغ با چهار اثر دیگر رقابت کند که تهیه کننده دو تا از آنها خارجی هستند و دیگری یک اپراتور سرمایه‌دار تلفن همراه.